Şirket Kurarken Vergi Açısından Verilmesi Gereken 7 Karar

Yeni bir şirket kurarken odak genellikle ticaret sicili işlemleri, ofis ve ilk müşteriler üzerindedir. Oysa kuruluş aşamasında verilen bazı kararlar, şirketin yıllar boyunca ödeyeceği vergiyi, tutacağı defter türünü ve karşılaşacağı denetim yükünü doğrudan belirler. Bu kararların çoğu sonradan değiştirilebilir; ancak tür değişikliği, sermaye düzeltmesi veya faaliyet konusunun yeniden tanımlanması hem zaman hem maliyet demektir. Bu yazıda şirket kuruluşu sürecinde vergi açısından baştan doğru verilmesi gereken 7 kararı anlatıyoruz.

1. Şahıs İşletmesi mi, Limited mi, Anonim mi?

Şirket türü, vergilendirmenin temelini belirler. Şahıs işletmesinin kazancı işletme sahibinin gelir vergisi beyanına girer ve artan oranlı tarifeye göre vergilendirilir. Limited ve anonim şirketler ise kurumlar vergisi mükellefidir; kâr dağıtıldığında ortak düzeyinde ayrıca vergilendirme gündeme gelir.

Doğru tür; beklenen kazanç düzeyine, kârın şirkette tutulup tutulmayacağına, ortak sayısına ve ileride yatırımcı alınıp alınmayacağına göre seçilmelidir. Düşük kazançla başlayan bir girişim için şahıs işletmesi pratik olabilirken, büyüme ve yatırım hedefi olan bir yapı için sermaye şirketi genellikle daha uygundur. Karşılaştırmayı vergi oranlarıyla değil, şirketin önümüzdeki birkaç yılki kazanç ve dağıtım planıyla yapmak gerekir.

2. Sermaye Tutarı ve Ödeme Şekli

Limited ve anonim şirketler için kanunda asgari sermaye tutarları bulunur ve bu tutarlar zaman zaman güncellenir; kuruluştan önce güncel tutarı mutlaka kontrol edin. Sermayenin yalnızca asgari tutarda tutulması her zaman avantaj değildir. Faaliyet için gereken finansman sermaye yerine ortaklardan borç olarak sağlandığında, ortaklarla ilişkili borçlanmalarda örtülü sermaye ve transfer fiyatlandırması kuralları gündeme gelebilir.

Sermayenin nakit mi, ayni (araç, makine, gayrimenkul gibi) olarak mı konulacağı da önemlidir. Ayni sermayede değerleme, devir ve kayda alma işlemleri vergisel sonuç doğurabileceği için ayrıca planlanmalıdır.

3. Faaliyet Konusu ve NACE Kodu

Ana sözleşmedeki faaliyet konusu ve vergi dairesine bildirilen NACE kodu, şirketin hangi teşvik, istisna ve desteklerden yararlanabileceğini etkiler. Yatırım teşvikleri, Ar-Ge ve tasarım destekleri, serbest bölge veya teknopark uygulamaları gibi imkânlar çoğu zaman belirli faaliyet alanlarına bağlıdır.

Faaliyet kodunun gerçek işle uyumsuz olması; sektörel risk analizlerinde, KDV iadesi taleplerinde ve olası incelemelerde sorulara yol açabilir. Kodu “en yakın olan” yerine gerçekte yapılacak işe göre seçmek ve ana faaliyeti açıkça tanımlamak gerekir.

4. Ortaklık Yapısı ve Pay Dağılımı

Ortakların kim olduğu, pay oranları ve şirketle kurulacak ilişkiler kuruluşta netleşmelidir. Ortaklara ait bir binanın kiralanması, ortaklardan alınan hizmet veya ortaklara verilen borçlar gibi işlemler, ilişkili kişi işlemleri olarak değerlendirilir ve emsallere uygun yürütülmelidir.

Grup şirketleri bulunan veya yabancı ortaklı yapılarda ise pay dağılımı; kâr dağıtımı, stopaj ve uluslararası vergi anlaşmalarının uygulanması açısından da sonuç doğurur. Yabancı ortaklı kuruluşlarda bu değerlendirmenin kuruluş öncesinde yapılması özellikle önemlidir.

5. Muhasebe Düzeni ve Defter Türü

Sermaye şirketleri bilanço esasına göre defter tutar. Hesap planının, stok ve maliyet takibinin, belge akışının ilk günden doğru kurulması; ileride tam tasdik, KDV iadesi veya bağımsız denetim gibi süreçlerde ciddi zaman kazandırır. Kuruluştan aylar sonra kurulan bir düzende, geçmiş dönemlerin düzeltilmesi neredeyse her zaman daha pahalıdır.

Üretim yapacak işletmelerde maliyet merkezleri, ithalat ve ihracat yapacak işletmelerde döviz ve gümrük kayıtları muhasebe sistemine baştan tanımlanmalıdır.

6. E-Dönüşüm Yükümlülükleri

E-fatura, e-arşiv fatura, e-defter ve e-irsaliye gibi uygulamalara geçiş zorunluluğu; şirketin faaliyet konusuna, ciro büyüklüğüne ve bazı sektörlerde doğrudan faaliyet türüne bağlıdır. Bazı mükellefler kuruluştan itibaren kısa süre içinde e-dönüşüm kapsamına girer.

Hangi uygulamalara ne zaman geçileceğini kuruluşta planlamak; geç başvuru nedeniyle oluşabilecek usulsüzlük risklerini ve son dakika entegrasyon sorunlarını önler. Seçilecek muhasebe yazılımının e-dönüşüm uygulamalarıyla uyumu da bu aşamada değerlendirilmelidir.

7. Teşvik ve Destekleri Baştan Planlamak

Yatırım teşvik belgesi, KOSGEB destekleri, Ar-Ge ve tasarım merkezi imkânları veya ihracata yönelik destekler, çoğu zaman yatırım yapılmadan ya da harcama gerçekleşmeden önce başvuru gerektirir. Harcama yapıldıktan sonra fark edilen bir teşvik, büyük ölçüde kaçırılmış olabilir.

Bu nedenle kuruluş planının içinde, şirketin ilk iki-üç yılındaki yatırım ve istihdam hedeflerine göre hangi desteklerin uygun olduğunu gösteren kısa bir teşvik haritası bulunmalıdır.

Kuruluş Öncesi Kısa Kontrol Listesi

  • Şirket türü, beklenen kazanç ve kâr dağıtım planına göre seçildi mi?
  • Sermaye tutarı güncel asgari tutara ve gerçek finansman ihtiyacına göre belirlendi mi?
  • Faaliyet konusu ve NACE kodu gerçekte yapılacak işle uyumlu mu?
  • Ortaklarla yapılacak kira, hizmet ve borç ilişkileri belgelendi mi?
  • Hesap planı, stok ve maliyet takibi ilk günden kuruldu mu?
  • E-dönüşüm yükümlülükleri ve geçiş tarihleri belirlendi mi?
  • Yararlanılabilecek teşvik ve destekler harcama öncesinde listelendi mi?

Sıkça Sorulan Sorular

Şahıs şirketini sonradan limited veya anonim şirkete çevirmek mümkün mü?

Evet, mümkündür. Ancak tür değişikliği veya devir işlemleri ayrı bir süreç gerektirir ve vergisel sonuçları ayrıca değerlendirilmelidir. Büyüme hedefi belli olan işletmeler için doğru türle başlamak çoğu zaman daha az maliyetlidir.

Şirket kuruluşunda Yeminli Mali Müşavirin rolü nedir?

YMM; şirket türü, sermaye, ortaklık yapısı, muhasebe düzeni ve teşvikler gibi kararların vergisel sonuçlarını kuruluş öncesinde değerlendirir. Böylece ileride tam tasdik, KDV iadesi veya vergi incelemesi süreçlerinde sorun çıkarabilecek yapılar baştan önlenir.

Faaliyet kodu yanlış seçilirse ne olur?

Faaliyet kodu sonradan değiştirilebilir. Ancak gerçek faaliyetle uyumsuz bir kod; teşvik başvurularında, KDV iade taleplerinde ve risk analizlerinde ek soru ve gecikmelere yol açabilir.

Yabancı ortaklı şirket kurarken nelere dikkat edilmeli?

Yabancı ortaklı yapılarda ortakların belgeleri, sermaye transferi, kâr dağıtımında uygulanacak stopaj ve ilgili ülkeyle yapılmış çifte vergilendirmeyi önleme anlaşması kuruluş öncesinde değerlendirilmelidir.

Şirketinizi Doğru Kurgulayalım

Akgün YMM, Bursa’da yerli ve yabancı sermayeli şirketlere kuruluş aşamasından itibaren vergi, muhasebe ve mevzuat desteği verir. Hizmet kapsamı için yerli ve yabancı şirket kuruluşları ve muhasebe sistemi kurulumu sayfalarımızı, teşvik seçenekleri için Bursa yatırım teşvik danışmanlığı sayfamızı inceleyebilir, randevu için iletişim sayfamızdan bize ulaşabilirsiniz.